Η θυσία για την ελευθερία, ύψιστη καταξίωση του ανθρώπου, δείχνει, ειδικά σήμερα, τον δρόμο στους λαούς
Φέτος συμπληρώνονται διακόσια χρόνια από την ηρωική έξοδο του Μεσολογγίου. Στις 10 Απριλίου 1826, μετά από έναν ολόκληρο χρόνο πολιορκίας, οι περίπου τρεις χιλιάδες πεντακόσιοι μαχητές της μικρής αυτής πόλης (Μεσολογγίτες, Σουλιώτες, Ρουμελιώτες, Ευρωπαίοι εθελοντές) και τα περίπου επτά χιλιάδες μέλη των οικογενειών τους, εξουθενωμένοι από την αβάσταχτη πείνα, κάνουν ηρωική έξοδο, προσπαθώντας να διασπάσουν τον εχθρικό κλοιό των στρατευμάτων του Ιμπραήμ και του Κιουταχή. Από αυτούς, το δρόμο της ελευθερίας βρίσκουν μόνο χίλιοι πεντακόσιοι περίπου μαχητές. Από τους αμάχους επιζούν ελάχιστοι, οι οποίοι μάλιστα συλλαμβάνονται και πουλιούνται στα σκλαβοπάζαρα της Ανατολής.
Πάνω από εξακόσιοι τραυματίες και άμαχοι παραμένουν συνειδητά οχυρωμένοι μέσα στα πιο γερά σπίτια του Μεσολογγιού και πολεμούν τους εισβολείς επί μία μέρα και δύο νύχτες προκαλώντας τους μεγάλες απώλειες, μέχρι που στο τέλος ανατινάζονται μόνοι τους στον αέρα μαζί με όσο το δυνατόν μεγαλύτερο αριθμό εχθρών.Η πείνα –και τίποτα άλλο– ήταν, όπως είπαμε, ο παράγοντας που οδήγησε τους πολιορκημένους στην ηρωική έξοδο, αφού επί ένα χρόνο οι αλλεπάλληλες επιθέσεις του εχθρού είχαν αποτύχει και το μικρό Μεσολόγγι με το χαμηλό τείχος του είχε αποδειχτεί άπαρτο κάστρο. Για την πείνα αυτή μεγάλη ευθύνη φέρει η ελληνική διοίκηση που έδρευε στο Ναύπλιο, ελεγχόμενη σε μεγάλο βαθμό από το Αγγλικό κόμμα, αφού επί πολλούς μήνες δεν κατέβαλε καμία σοβαρή προσπάθεια να εφοδιάσει τους πολιορκημένους με τρόφιμα ούτε να στείλει στράτευμα για να σπάσει απ’ έξω την πολιορκία. Η ευθύνη αυτή κατά πάσα πιθανότητα δεν οφειλόταν σε αμέλεια, αλλά σε συνειδητή υποκίνηση από την Αγγλία, η οποία ήθελε τη δημιουργία ενός μικρού και ελεγχόμενου από αυτήν προτεκτοράτου, που δεν θα περιλάμβανε τη Στερεά Ελλάδα αλλά μόνο την Πελοπόννησο και μερικά νησιά. Δεν είναι τυχαίο ότι η ελληνική διοίκηση επικαλούνταν έλλειψη πόρων, παρόλο που το 1824 και το 1825 είχαν εισρεύσει εκατοντάδες χιλιάδες λίρες από τα αγγλικά δάνεια, και –το πιο σκανδαλώδες– επικαλούνταν την αδυναμία αποστολής στρατού στο Μεσολόγγι, την ίδια στιγμή που διαπραγματευόταν να στείλει σώμα δύο χιλιάδων μαχητών στον… Λίβανο, προς ενίσχυση του τοπικού εμίρη, ο οποίος είχε υποσχεθεί ως αντάλλαγμα την ενίσχυση της ελληνικής επανάστασης με… χιλιάδες ιππικού…
Για τον καθοριστικό ρόλο της πείνας στην έκβαση της πολιορκίας, αρκεί να σημειώσουμε τη δήλωση που έκανε εκ των υστέρων ο ίδιος ο Ιμπραήμ, ότι τα στρατεύματά του (επίσης καταπονημένα από τις πολύμηνες μάχες) «θα είχαν λιώσει σαν το χιόνι» αν οι πολιορκημένοι είχαν τρόφιμα για ακόμα δεκαπέντε μέρες.
Παρά τη στρατιωτική ήττα του Μεσολογγιού, η ηρωική του έξοδος έδωσε τη μεγάλη ώθηση για την αναζωπύρωση της επανάστασης και του μεγάλου ευρωπαϊκού κινήματος υποστήριξής της. Δεν είναι τυχαίο ότι τους ελεύθερους αυτούς πολιορκημένους ύμνησαν τα μεγαλύτερα πνεύματα της Ευρώπης, όπως ο Γιόχαν Βόλφγκανγκ Γκαίτε στο κορυφαίο έργο του «Φάουστ», ο Βίκτωρας Ουγκώ και ο Λαμαρτίνος, αλλά και ζωγράφοι όπως ο Ντελακρουά. Μετά την έξοδο, οι ελληνικές επαναστατικές δυνάμεις που ολιγωρούσαν στην Πελοπόννησο συγκλονίστηκαν και έστρεψαν πάλι το βλέμμα προς τη Στερεά, κάτι που οδήγησε στις μελλοντικές νίκες του Καραϊσκάκη. Αλλά και στρατιωτικά, η επί ένα έτος ανθεκτικότητα των πολιορκημένων προκάλεσε πολύ μεγάλη φθορά στο οθωμανικό στράτευμα.
Η Έξοδος του Μεσολογγιού είναι η ενσάρκωση του «ελευθερία ή θάνατος» σε όλη του την απολυτότητα. Το απαύγασμα του μαχητικού πνεύματος: Καμία παράδοση στον αντίπαλο, καμία διαπραγμάτευση, καμία υποταγή. Οι πάντες προτίμησαν τον θάνατο αντί να πέσουν στα εχθρικά χέρια. Για πολλούς ο θάνατος ήταν βέβαιος, όπως για τους εξακόσιους οχυρωμένους που αδυνατούσαν να συμμετάσχουν στην έξοδο. Το μπαρούτι ήταν για αυτούς το πολυτιμότερο αγαθό, αυτό που τους ύψωσε στην αθανασία.
Παράλληλα, το Μεσολόγγι εκφράζει την παλλαϊκή αντίσταση, γιατί στην επική αυτή αναμέτρηση δεν συμμετείχαν μόνο οι ίδιοι οι ένοπλοι μαχητές, αλλά και οι γυναίκες τους και τα παιδιά τους, που όχι μόνο έδειξαν την ίδια γενναιότητα, αλλά, με όσα μέσα διέθεταν, πολέμησαν κι αυτοί για τη λευτεριά.
Τελικά, οι ελεύθεροι πολιορκημένοι ήταν οι μεγάλοι νικητές. Ήταν αυτοί που όχι μόνο υψώθηκαν στο βασίλειο της ελευθερίας, αλλά που μέχρι σήμερα μας δείχνουν το δρόμο της υπέρβασης για να προχωράμε μπροστά. Όπως λέει ο ήρωας του Γκαίτε Ευφορίωνας, στο περίφημο ποίημα «Φάουστ», ευρισκόμενος μέσα στο Μεσολόγγι: «Πάντα ψηλότερα να ανεβαίνω! Πάντα μακρύτερα να κοιτάζω!».
Βασίλης Παπανικολάου
