Πώς έχει επηρεάσει η έκρηξη των ψηφιακών μέσων επικοινωνίας και ψυχαγωγίας τη συνείδηση της νεολαίας;
Η εξάρτηση από το διαδίκτυο εξελίσσεται σε μεγάλο πρόβλημα για
τη νεολαία και προσφέρει στο σύστημα ένα ισχυρό εργαλείο για
χειραγώγηση και ατομικοποίηση. Ωστόσο, η λύση δεν είναι η
αποστασιοποίηση, αλλά η εκμετάλλευση των δυνατοτήτων αυτών
των μέσων για να περάσουμε τις δικές μας ιδέες και να διευκολύνουμε
τη δράση στον πραγματικό κόσμο.
Η αυξανόμενη χρήση του διαδικτύου από τη νεολαία έχει πυροδοτήσει μια σειρά συζητήσεις, κριτικές και ανησυχίες, άλλες εύλογες και τεκμηριωμένες και άλλες αστήρικτες και υπερβολικές.
Είναι προφανές πως οι 6 και πλέον ώρες που περνά κατά μέσο όρο η νεολαία κάθε μέρα στο διαδίκτυο, σύμφωνα με σχετικές έρευνες, είναι υπερβολικές και επιβλαβείς, πρώτα πρώτα για την ίδια της την υγεία.Διαταραχές ύπνου, αύξηση της κατάθλιψης, του άγχους, της παχυσαρκίας, αύξηση του ποσοστού ανθρώπων με διάσπαση προσοχής (ΔΕΠΥ) είναι μερικές μόνο από τις καταστάσεις που οφείλονται σε έναν βαθμό στην υπερβολική χρήση των οθονών, με το μεγαλύτερο ποσοστό της χρήσης να προέρχεται από το κινητό και τον υπολογιστή για πρόσβαση στο διαδίκτυο.
Φυσικά, οι επιπτώσεις της υπερβολικής χρήσης του διαδικτύου, η οποία σύμφωνα με ψυχολόγους φτάνει στα όρια του εθισμού και της εξάρτησης, και μάλιστα όχι ήπιας μορφής, δεν περιορίζονται μονάχα στα προβλήματα υγείας. Η νεολαία, ξοδεύοντας το μεγαλύτερο ποσοστό του διαδικτυακού της χρόνου σε πλατφόρμες οπτικού περιεχομένου και βίντεο πολύ σύντομης χρονικής διάρκειας, ενός ή δύο λεπτών, ή σε πολύ μικρά κείμενα, εθίζεται στην κατανάλωση ενός ωκεανού οπτικο-ακουστικών πληροφοριών και ερεθισμάτων τα οποία όμως δεν αφήνουν ουσιαστικό αποτύπωμα. Ας φανταστούμε μονάχα έναν άνθρωπο που βλέπει σε μία ώρα 60 διαφορετικά μικρά βίντεο (reels) του ενός λεπτού. Μπορεί άραγε να θυμηθεί πάνω από 5-10; Όχι. Ακόμα, είναι λογικό να υποθέσει κανείς ότι η παραπάνω πρακτική είναι σε μεγάλο βαθμό υπαίτια για τη μείωση της διάρκειας που μπορεί να συγκεντρωθεί συνεχόμενα ο μέσος άνθρωπος και ιδιαίτερα ο νεαρός. Πώς μετά να διαβάσει βιβλία και άρθρα ή να δει μια ποιοτική ταινία, πράγματα που απαιτούν υψηλή συγκέντρωση και πνευματική προσπάθεια; Αν δε σε όλα τα παραπάνω προσθέσουμε το γεγονός ότι το διαδικτυακό περιεχόμενο ως επί το πλείστον προωθεί τον καταναλωτισμό και αντανακλά ή προπαγανδίζει τις κυρίαρχες ιδέες, αντιλήψεις και συμφέροντα, τα πράγματα γίνονται ακόμα χειρότερα.
Σημαίνουν όλα τα παραπάνω ότι μέσω του διαδικτύου η νεολαία δεν μπορεί να κερδίσει απολύτως τίποτα και συνεπώς πρέπει να το εγκαταλείψει εντελώς; Η απάντησή μας είναι όχι! Διότι, παρά τα ελαττώματά του, έχει δώσει δυνατότητες που ούτε καν τις φανταζόμασταν πριν μερικές δεκαετίες. Άνθρωποι από τα πιο απομακρυσμένα μέρη της γης μπορούν όχι μόνο να επικοινωνούν με γνωστούς τους, αλλά να πληροφορούνται σε ζωντανό χρόνο για τις πάσης φύσεως εξελίξεις που συμβαίνουν στον πλανήτη, αποκτώντας έτσι καλύτερη εικόνα για τον κόσμο, κάτι που από μόνο του είναι πολύ σημαντικό. Επιπλέον, η δυνατότητα πρόσβασης, κατά κανόνα δωρεάν, σε –κλασικά και μη– πολιτικά, καλλιτεχνικά και επιστημονικά δημιουργήματα έχει παίξει σπουδαίο εκπαιδευτικό ρόλο για τη νεολαία, και όχι μόνο. Στο ίδιο πλαίσιο, το διαδίκτυο έχει δώσει «χώρο» σε αξιόλογους κοινωνούς της γνώσης να μοιραστούν το αντικείμενο μελέτης τους με χιλιάδες και εκατομμύρια νέους, κάτι που πολύ δύσκολα θα επιτύγχαναν μέσω δια ζώσης μαθημάτων, διαλέξεων ή/και έντυπου υλικού.
Βέβαια, και όσον αφορά την πολιτική δράση το ίντερνετ έχει αποδειχθεί χρήσιμο εργαλείο. Μεταξύ άλλων, για τη δημοσιοποίηση/ενημέρωση για κινητοποιήσεις, για μποϊκοτάζ σε προϊόντα εταιρειών που συνδέονται π.χ. με ιμπεριαλιστικούς πολέμους ή υπερεκμετάλλευση εργαζομένων (βλ. την άρνηση χρήσης του e-food πριν λίγα χρόνια) αλλά και για την οργάνωση των ίδιων των συνδικάτων (βλ. εργαζόμενοι στα Starbucks και την Αmazon).
Το διαδίκτυο και η εξάρτηση των νέων από αυτό μπορεί να αποτελεί πραγματικά ένα μείζον πρόβλημα. Αλλά αυτό δεν σημαίνει ότι πρέπει να του γυρίζουμε την πλάτη και να μην παρεμβαίνουμε και εμείς σε αυτό. Η τάση για όλο και μεγαλύτερη χρήση δεν είναι αναπότρεπτη και νομοτελειακή και στην παρούσα φάση η νεολαία βρίσκεται και εκεί, και πρέπει να τη «συναντήσουμε» και εκεί!
Για αυτό και πρέπει να δημιουργηθούν κατάλληλης μορφής μέσα επικοινωνίας με τη νεολαία. Όμως, είτε αυτά είναι video, podcasts, blogs είτε οτιδήποτε άλλο, δεν θα πρέπει ούτε στιγμή να ξεχάσουμε ότι το φυσικό βιβλίο, η φυσική διαπροσωπική επαφή και, πάνω από όλα, η πραγματική πάλη στον δρόμο και όχι στο πληκτρολόγιο είναι αναντικατάστατα. Το διαδίκτυο μπορεί να είναι ένα μέσο επικοινωνίας και ανάδειξης των προβλημάτων της ζωής, των διεκδικήσεων, των ιδεών κ.λπ., όμως η λύση ή η δικαίωση για αυτά είναι πάντα στην πραγματική ζωή.
Ιωάννης Νικολάου-Μπράζιος
