 |
| Μπορεί πολύς κόσμος και πολλές χώρες της περιφέρειας να βλέπουν την Κίνα σαν ένα επιθυμητό «αντίβαρο» στον αμερικανικό ιμπεριαλισμό, αυτό όμως δεν αλλάζει την πραγματικότητα ότι και η ίδια η Κίνα είναι μια ιμπεριαλιστική χώρα |
Οι διεθνείς εξελίξεις, με τελευταίες την απαγωγή Μαδούρο και την πιθανή επίθεση των ΗΠΑ στο Ιράν, φέρνουν ξανά στο προσκήνιο την ιμπεριαλιστική φύση του καπιταλισμού και τον ρόλο της Αμερικής ως της βασικότερης ιμπεριαλιστικής χώρας του κόσμου. Την ίδια στιγμή, σαν «αντίβαρο» σε αυτό και λόγω του αρνητικού ταξικού συσχετισμού δύναμης των τελευταίων δεκαετιών, μετά την πτώση της Σοβιετικής Ένωσης, μεγάλα κομμάτια της αριστεράς έχουν οδηγηθεί στην υποστήριξη της Κίνας ως «αντιιμπεριαλιστικής» ή ακόμα –για ορισμένους– και «σοσιαλιστικής» δύναμης. Για αυτό κρίνουμε απαραίτητο να ξεκαθαριστεί η ταξική φύση της Κίνας, της ηγεσίας και του καθεστώτος της.
Δεν υπάρχει καλύτερος τρόπος να εξετάσουμε τη φύση μιας κοινωνίας από το να εξετάσουμε το υλικό υπόβαθρο πάνω στο οποίο στηρίζεται και πιο συγκεκριμένα τις κυρίαρχες παραγωγικές της σχέσεις. Η Κίνα, από το 1978 και την άνοδο στην ηγεσία του Κ.Κ. Κίνας του Ντενγκ Σιαοπίνγκ, εντατικοποίησε το άνοιγμά της (υπήρχαν και πριν αγορά και ατομικές επιχειρήσεις αλλά σε πολύ μικρότερο βαθμό) στην οικονομία της αγοράς, με σταδιακές ιδιωτικοποιήσεις ή συνεργασίες κρατικών επιχειρήσεων με το ξένο κεφάλαιο και ανέπτυξε το εμπόριο με το εξωτερικό, κάτι που μετά το 1990 έλαβε εκρηκτικές διαστάσεις. Έτσι μέσα από αυτόν τον αγοραίο «σοσιαλισμό» μετατράπηκε σε μια ξεκάθαρα καπιταλιστική χώρα, που είναι μάλιστα ενταγμένη σε όλους τους βασικούς διεθνείς οικονομικούς οργανισμούς (Διεθνές Νομισματικό Ταμείο, Παγκόσμια Τράπεζα, Παγκόσμιος Οργανισμός Εμπορίου). Και είναι καπιταλιστική χώρα διότι η συντριπτική πλειοψηφία των επιχειρήσεων, που απασχολούν και τους περισσότερους εργαζόμενους (πάνω από τα τρία τέταρτα), είναι ιδιωτικές καπιταλιστικές εταιρείες – οι οποίες επίσης παράγουν, μαζί με τους αυτοαπασχολούμενους, πάνω από το 60% του ΑΕΠ της χώρας.
Θα μπορούσε κανείς βέβαια να πει πως το κράτος της Κίνας ελέγχει ακόμα κρίσιμους και στρατηγικούς τομείς της οικονομίας (τράπεζες, ενέργεια, τηλεπικοινωνίες κ.λπ.), αλλά η ουσία και πάλι δεν αλλάζει. Το κινεζικό κράτος μπορεί να είναι έντονα πατερναλιστικό, παρεμβατικό, με ισχυρή παρουσία στην οικονομία, αλλά έντονα παρεμβατικά και με ιδιοκτησία σε κρίσιμους τομείς της οικονομίας ήταν και αρκετά μεταπολεμικά, «κεϋνσιανά» κράτη της Δυτικής Ευρώπης. Αυτό δεν τα καθιστούσε σοσιαλιστικά. Γιατί εκεί, όπως και στην Κίνα σήμερα, κυριαρχούσε η ατομική ιδιοκτησία, ο ταξικός κοινωνικός διαχωρισμός σε καπιταλιστές και εργάτες, με δύο λόγια η καπιταλιστική κοινωνία. Και ακόμα και οι κρατικές επιχειρήσεις και στις δύο περιπτώσεις δεν δουλεύουν για τον σοσιαλισμό αλλά με καπιταλιστικά κριτήρια, με στόχο το κέρδος, τη στήριξη του ιδιωτικού τομέα κ.ο.κ. Την αντανάκλαση αυτής της κοινωνικής πραγματικότητας στην Κίνα τη βλέπουμε:
● Στην εκρηκτική άνοδο της ανισότητας από το 1978 και μετά. Το πλουσιότερο 10% κατέχει πλέον περίπου το 70% του συνολικού πλούτου, την ώρα που το φτωχότερο 50% κατέχει μόλις το 5%.
● Στη υπερεκμετάλλευση των 300 εκατομμυρίων (!) εσωτερικών μεταναστών, οι οποίοι μετακινήθηκαν από τις αγροτικές περιοχές στα αστικά κέντρα, θεωρούνται ημι-παράνομοι και δεν έχουν τα νόμιμα εργασιακά δικαιώματα.
● Και από πολιτική-νομική σκοπιά, στο σύνταγμα του κράτους και το καταστατικό του ίδιου του Κ.Κ. Κίνας η αγορά θεωρείται θεμέλιος λίθος της οικονομίας, η ατομική ιδιοκτησία αναφαίρετο δικαίωμα και το ίδιο το κράτος αντιπρόσωπος όλων των τάξεων, θυμίζοντας έτσι τα δήθεν υπερταξικά αστικά συντάγματα.
Τα παραπάνω, αν και αποτελούν μικρό μόνο δείγμα των εξελίξεων που έχουν συντελεστεί τις τελευταίες δεκαετίες, δείχνουν φανερά πως η Κίνα είναι μία πέρα ως πέρα ταξική και καπιταλιστική οικονομία. Και στον βαθμό που αποτελεί τη δεύτερη μεγαλύτερη οικονομία παγκοσμίως, εξάγει προοδευτικά ολοένα και μεγαλύτερες ποσότητες κεφαλαίου σε όλο τον κόσμο, είναι καθαρός πιστωτής και βάζει στο χέρι, μέσω του χρηματιστικού της κεφαλαίου, μέσα παραγωγής, λιμάνια, αεροδρόμια κ.λπ., έχει ιμπεριαλιστική φύση. Έστω κι αν αυτό εκδηλώνεται ακόμα με «ειρηνικό», οικονομικό επεκτατισμό και όχι στρατιωτικά.
Φυσικά η Κίνα στον ανερχόμενο ανταγωνισμό της με την Αμερική μπορεί να υποστηρίξει χώρες της Ασίας, Αφρικής, Νότιας Αμερικής που θέλουν να απεμπλακούν από την εξάρτηση από άλλους ιμπεριαλισμούς (βλ. αφρικανικές χώρες από τον γαλλικό) – και είναι ευνόητο γιατί αυτές οι χώρες επιλέγουν τη συνεργασία με την Κίνα. Αυτό όμως δεν συνιστά πραγματικό αντι-ιμπεριαλισμό και η απόδειξη είναι ότι εκεί που υπήρχε ανάγκη για πραγματική αντιιμπεριαλιστική παρέμβαση (Παλαιστίνη, Βενεζουέλα, Κούβα κ.α.) η Κίνα δεν αντέδρασε ουσιαστικά.
Ιωάννης Νικολάου-Μπράζιος
