Στις 4 Ιουνίου συμπληρώθηκαν 16 χρόνια από τον θάνατο του αγαπημένου μας συντρόφου και δασκάλου, του Κομμουνιστή-Τροτσκιστή ηγέτη Γιάννη-Βλαδίμηρου Βερούχη (1931-2010). Θυμίζοντας και αναδεικνύοντας τη ζωή, το έργο και την προσφορά του Γιάννη Βερούχη, ουσιαστικά προβάλλουμε την ιστορία, τις κατακτήσεις αλλά και την προοπτική του ελληνικού Κομμουνισμού-Τροτσκισμού και γενικά του ελληνικού εργατικού κινήματος.
Ποιοι είναι, όμως, οι μεγάλοι σταθμοί, οι μεγάλες κατακτήσεις στην πορεία των εννέα περίπου δεκαετιών του ελληνικού Κομμουνισμού-Τροτσκισμού; Είναι:
Πρώτον: Η οικοδόμηση μιας πρότυπης επαναστατικής οργάνωσης 2.500 προλεταρίων μαχητών, της Κομμουνιστικής Οργάνωσης Μπολσεβίκων-Λενινιστών (Αρχειομαρξιστών), που ήταν το ελληνικό τμήμα της Διεθνούς Αριστερής Αντιπολίτευσης του Λέοντα Τρότσκυ. Για την οποία οργάνωση ο ίδιος ο Τρότσκυ είπε ότι «είναι η δεύτερη μεγαλύτερη δύναμή μας διεθνώς» και η οποία έφτασε να ελέγχει 50 εργατικά σωματεία, τρία μεγάλα κινήματα της εποχής του Μεσοπολέμου (αναπήρων και θυμάτων πολέμου, φυματικών, ανέργων), να αναδεικνύεται πρώτη ή δεύτερη δύναμη σε αρκετά Εργατικά Κέντρα και να διαθέτει σχηματισμούς σε όλες τις πόλεις και κωμοπόλεις της Ελλάδας, καθώς και σε πολλά χωριά.
Δεύτερον: Η ιδεολογική υπεράσπιση του μαρξισμού ενάντια στις σταλινικές διαστρεβλώσεις πάνω σε δύο κορυφαία ζητήματα, που ήταν η φύση του ελληνικού καπιταλισμού και η φύση του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου. Ένα έργο που κυρίως έφερε σε πέρας με τις σπουδαίες αναλύσεις του ο μεγάλος μαρξιστής διανοούμενος Παντελής Πουλιόπουλος. Και είναι αναμφίβολα μια δικαίωση του κινήματός μας ότι σήμερα το ΚΚΕ, για τους δικούς του λόγους, που δεν είναι της παρούσης, παραδέχεται ουσιαστικά ότι πάνω σε αυτά τα δύο κεφαλαιώδη ζητήματα εμείς οι τροτσκιστές είχαμε δίκιο και όχι αυτό.
Τρίτον: Η έμπρακτη υπεράσπιση του διεθνισμού και της επανάστασης στα δύσκολα χρόνια της φασιστικής Κατοχής και της «Απελευθέρωσης», μια στάση αρχών που το κίνημά μας πλήρωσε με περισσότερους από 100 νεκρούς, στη μεγάλη τους πλειονότητα δολοφονημένους μεθοδευμένα από τη σταλινική ηγεσία του ΚΚΕ και στη συντριπτική τους πλειονότητα προερχόμενους από το ρεύμα της ΚΟΜΛΕΑ.
Τέταρτον: Η πρωτοπόρος δράση μέσα στο εργατικό κίνημα της προδικτατορικής (αλλά και της μεταπολιτευτικής) περιόδου, με μεγάλες επιτυχίες σε μια σειρά τομείς της εργατικής τάξης, όπως οι οικοδόμοι, οι εργάτες ξύλου, και κυρίως οι λιθογράφοι, το σωματείο των οποίων οι σύντροφοί μας πήραν υπό τον απόλυτο έλεγχό τους και μετέτρεψαν σε ένα πρότυπο εργατικό σωματείο-επιθετική «αιχμή» όλου του εργατικού κινήματος, κερδίζοντας για πρώτη φορά για την ελληνική εργατική τάξη το 8ωρο-5ήμερο-40ωρο.
Πέμπτον: Η αντίσταση κατά της Χούντας των συνταγματαρχών, την οποία οι σύντροφοί μας ξεκίνησαν από την πρώτη ημέρα της κήρυξής της, φτιάχνοντας τη μεγαλύτερη αντιδικτατορική οργάνωση, τις Δημοκρατικές Επιτροπές Αντίστασης (ΔΕΑ), με σημαντική δράση ιδίως τα πρώτα –και πιο δύσκολα– χρόνια της δικτατορίας και με μεγάλο αριθμό καταδικασμένων, βασανισμένων και επικηρυγμένων.
Οι δύο τελευταίοι σταθμοί της ιστορίας των Ελλήνων Κομμουνιστών-Τροτσκιστών φέρουν ανεξίτηλα τη σφραγίδα του Γιάννη Βερούχη. Και ανήκει σε αυτόν η τιμή ότι, αντιδρώντας στη συστηματική κατασυκοφάντηση του κινήματός μας από την άρχουσα τάξη και τον σταλινισμό, στο συστηματικό «θάψιμο» της ιστορίας μας, συνέδεσε ξανά, και με τα γραπτά του, κυρίως όμως με τη δράση του, το κομμένο «νήμα» του κινήματός μας.
Κάνουμε εδώ μια παρέκβαση για να σημειώσουμε το εξής: πρόσφατα ήρθαν για πρώτη φορά στη δημοσιότητα οι φωτογραφίες από την εκτέλεση των 200 κομμουνιστών από τους χιτλερικούς κατακτητές την Πρωτομαγιά του 1944. Πολύς κόσμος ιδίως από τις νέες γενιές τώρα έμαθε για πρώτη φορά ότι μέσα σε αυτούς τους ήρωες ήταν και 11 τροτσκιστές και αρχειομαρξιστές αγωνιστές. Έτσι η ιστορία του κινήματός μας επανήλθε στην επικαιρότητα. Δεν μπόρεσαν να τη «θάψουν» αυτοί που το επεδίωξαν.
Ο Γιάννης Βερούχης, λοιπόν, είχε κατανοήσει όσο κανένας άλλος ότι κάθε κίνημα που δεν βγάζει συμπεράσματα από την ιστορία του είναι ένα κίνημα νεκρό. Ξεκινώντας απ’ όσα έμαθε από τον πατέρα του (τον Σταύρο Βερούχη, ηγέτη της Γενικής Συνομοσπονδίας Αναπήρων και Θυμάτων Πολέμου) και άλλους αγωνιστές της προπολεμικής γενιάς, πρωταγωνιστώντας ο ίδιος σε όλη την αγωνιστική φάση από τη δεκαετία του ’50 μέχρι και μετά τη δικτατορία, χτίζοντας τέλος μια οργάνωση με «υλικό» νέους επαναστάτες και διευθύνοντας την εφημερίδα μας, τη Σοσιαλιστική Προοπτική, τις τελευταίες δεκαετίες, κατάφερε να αποτελέσει τη φυσική συνέχεια του κινήματός μας.
Σήμερα, τόσο στη χώρα μας όσο και διεθνώς, το Κομμουνιστικό-Τροτσκιστικό μας κίνημα βρίσκεται σε μια κρίσιμη καμπή. Η δολοφονία του ίδιου του Λέοντα Τρότσκυ από τον σταλινισμό συνοδεύτηκε από τη μεθοδευμένη εξόντωση των τροτσκιστικών στελεχών ή ακόμα και του συνόλου των τροτσκιστών αγωνιστών σε μια σειρά χώρες (ΕΣΣΔ, Γερμανία, Γαλλία, Ισπανία, Ελλάδα, Ινδοκίνα κ.λπ.), είτε από τον φασισμό είτε από τον σταλινισμό. Με την «αφρόκρεμα» του κινήματός μας δολοφονημένη, η ηγεσία της 4ης Διεθνούς πέρασε μετά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο σε στελέχη που υπολείπονταν κατά πολύ και σε ικανότητες και σε εμπειρία. Μέσα από διαδικασίες τις οποίες δεν είναι του παρόντος να αναλύσουμε (και χωρίς να υποτιμούμε τη συνεισφορά μιας πλειάδας συντρόφων μας σε μεγάλες ταξικές μάχες που δόθηκαν όλα αυτά τα χρόνια), το κίνημά μας βρέθηκε σε μια κατάσταση πολυδιάσπασης.
Όμως, ας μη λαθεύουν οι πολιτικοί μας αντίπαλοι. Ακόμα και υπό αυτές τις συνθήκες, σε όποια χώρα η εργατική τάξη κάνει βήματα μπροστά, στο πολιτικό ή το αγωνιστικό επίπεδο, από τη Γαλλία μέχρι την Αργεντινή, η παρουσία τροτσκιστών αγωνιστών στην πρώτη γραμμή παίζει καθοριστικό ρόλο.
Στη δύσκολη αλλά αδιάκοπη προσπάθεια για την ανασυγκρότηση του κινήματός μας, τουλάχιστον σε ό,τι αφορά τη χώρα μας, η παρακαταθήκη που μας άφησε ο Γιάννης Βερούχης προσφέρει τα πιο πολύτιμα εφόδια. Και να μερικά από τα σημαντικότερα:
α) Η πίστη στον αναντικατάστατο ρόλο της εργατικής μας τάξης. Καμιά οικοδόμηση επαναστατικής ηγεσίας δεν έχει νόημα και πιθανότητα επιτυχίας μακριά από την εργατική τάξη. Και μάλιστα την εργατική τάξη όπως είναι και όχι όπως θα θέλαμε να είναι.
β) Η επιμονή στη σημασία του οργανωτικού ζητήματος. Κάθε σοβαρή πάλη απέναντι στον ταξικό εχθρό και το κράτος του είναι αδιανόητη χωρίς την οργάνωση του δικού μας στρατοπέδου. Και όταν μιλάμε για οργάνωση εννοούμε από το πιο απλό επίπεδο, μιας επιτροπής σε έναν εργασιακό χώρο, μέχρι το επίπεδο των συνδικάτων και μέχρι το ανώτερο επίπεδο, της ίδιας της επαναστατικής οργάνωσης της πρωτοπορίας. Ο Γιάννης Βερούχης, στα βήματα του μπολσεβικισμού και του Λένιν, αντιμετώπισε το οργανωτικό ζήτημα σαν αυτό που είναι: ένα βαθιά πολιτικό ζήτημα. Είναι επιστήμη και τέχνη μαζί, η επιστήμη και η τέχνη της διεξαγωγής της ταξικής πάλης σε όλα τα επίπεδα.
γ) Η αναγκαιότητα των πολιτικών θέσεων και των πολιτικών προοπτικών. Το να γνωρίζεις και να τηρείς τις ιδεολογικές αρχές του μαρξισμού δεν λύνει το πρόβλημα του πώς θα κερδίσεις επιρροή μέσα στην εργατική τάξη. Η γέφυρα ανάμεσα στη θεωρία και την πράξη είναι η πολιτική, οι συγκεκριμένες πολιτικές θέσεις πάνω σε συγκεκριμένα ζητήματα. Γνώρισμα μιας πραγματικής ηγεσίας είναι ότι τολμά πολιτικές προβλέψεις, ότι βάζει μπροστά πολιτικές προοπτικές. Και πάνω σε όλα αυτά ο Γιάννης Βερούχης χάραξε νέους δρόμους και επεξεργάστηκε τολμηρές πολιτικές θέσεις πάνω σε ένα σωρό νέα και παλιά προβλήματα.
Γι’ αυτό επανερχόμαστε και θα επανερχόμαστε συνεχώς στη σκέψη και τη δράση του Γιάννη Βερούχη. Σε αυτή την παρακαταθήκη υπάρχει υγεία, υπάρχει φρεσκάδα, υπάρχει δύναμη και τόλμη, υπάρχει το υλικό για να αναζωογονήσουμε το επαναστατικό μας κίνημα και να του δώσουμε τη θέση που του αξίζει: στην ηγεσία της πάλης της εργατικής μας τάξης ενάντια στην καπιταλιστική βαρβαρότητα!
Πάρις Δάγλας
Ένας χρόνος χωρίς τη Ματίνα Βερούχη
Στις 12 Ιουνίου συμπληρώνεται ένας χρόνος και από την εξίσου οδυνηρή για όλους μας απώλεια της Ματίνας Βερούχη-Γορανίτου (1936-2025). Για αυτήν ο Γιάννης Βερούχης έλεγε σε εμάς ότι είναι η ιδανική σύντροφος ενός επαναστάτη. Και πριν και μετά τον θάνατο του Γιάννη, στήριζε διαρκώς την προσπάθειά μας και την εφημερίδα μας ηθικά και οικονομικά και με πολλούς τρόπους. Και κυρίως στήριζε όλους εμάς ανθρώπινα.
Η Ματίνα Γορανίτου γεννήθηκε στο Σκαμνάκι της λακωνικής Μάνης το 1936. Ήταν κόρη δημοκρατικού αγωνιστή που η ευρύτερη οικογένειά του υπέφερε τα πάνδεινα την περίοδο της Κατοχής και του Εμφυλίου από τις φασιστικές συμμορίες των Κατσαρέηδων και ο ίδιος γλύτωσε από τύχη τη δολοφονία.
Η Ματίνα ήταν και αυτή μέλος της ομάδας των κομμουνιστών-τροτσκιστών (Βερούχης, Χατζής, Τσίλης κ.ά.) που οδήγησε το σωματείο λιθογράφων πριν από τη δικτατορία σε απανωτές απεργιακές νίκες και κατακτήσεις που το μετέτρεψαν σε φρούριο της ελληνικής εργατικής τάξης. Πέρασε φοβερά μαρτύρια στη δικτατορία, όταν ο σύντροφός της, ηγέτης των Δημοκρατικών Επιτροπών Αντίστασης (ΔΕΑ), διέφυγε στο εξωτερικό, τον Σεπτέμβριο του 1967. Αντιμετώπισε με απίστευτη δύναμη τον Μάλλιο και τους άλλους βασανιστές της Χούντας, και δεν της απέσπασαν τίποτα. Η Ματίνα είχε μια βαθιά αγάπη στην ελληνική εργατική τάξη και μια βαθιά εμπιστοσύνη στον Άνθρωπο. Ακόμα και στις πιο δύσκολες στιγμές της τελευταίας περιόδου μας έλεγε ότι «ο ελληνικός λαός είναι καλύτερος απ’ ό,τι τον παρουσιάζουν», ότι είναι φιλότιμος λαός, ότι θα ξαναβρεί την αγωνιστικότητά του και θα καταφέρει να αντισταθεί. Είχε και πολιτικό κριτήριο. Και είχε και τη χαρακτηριστική μανιάτικη αντοχή και περηφάνια. Μετά τη δικτατορία συμμετείχε στον αγώνα για την επαναπρόσληψη των δημοσίων υπαλλήλων που απολύθηκαν από τη Χούντα για πολιτικούς λόγους – είχε απολυθεί και η ίδια από το ασφαλιστικό ταμείο όπου εργαζόταν. Μέχρι και σε προχωρημένη ηλικία, με προβλήματα υγείας, θα κατέβαινε οπωσδήποτε στο κέντρο της Αθήνας σε κινητοποιήσεις για θέματα που τη συγκινούσαν, για τα ζητήματα των συνταξιούχων, για τα περιβαλλοντικά ζητήματα, για τον Φύσσα, στις επετείους του Πολυτεχνείου… Αλλά και σε διάφορες πολιτιστικές εκδηλώσεις. Είχε μια τρομερή αγάπη για τη φύση. Με τον σύντροφό της είχαν έντονη φυσιολατρική ζωή και πολλές σχετικές δραστηριότητες. Ήταν πρωτοπόροι κατασκηνωτές. Σε εποχές που τέτοιες πρωτοβουλίες σπάνιζαν, η Ματίνα έκανε μόνη της αναδάσωση στον Υμηττό, φυτεύοντας αμυγδαλιές.
Της οφείλουμε πολλά. Να διατηρήσουμε τη μνήμη από το υπέροχο πέρασμά της από τη ζωή!
Η Σύνταξη
