Σάββατο 23 Μαΐου 2026

Πρωτομαγιά του 1944 Τροτσκιστές και αρχειομαρξιστές ανάμεσα στα 200 μάρτυρες

 Ανάμεσα στους 200, ίσως και περισσότερους, ήρωες μάρτυρες της Πρωτομαγιάς του 1944 στην Καισαριανή ήταν και ένας αριθμός οπαδών του Λέοντα Τρότσκυ. Δεμένοι, χρόνια πολλά, με την ιστορία του εργατικού κινήματος, αγωνίστηκαν σε όλες τις περιόδους με το εργατικό κίνημα. Έτσι και αυτοί βρέθηκαν φυλακισμένοι στο κολαστήριο της Ακροναυπλίας. Μαζί με εκατοντάδες άλλους συγκρατούμενούς τους και με χιλιάδες άλλους εξόριστους στα νησιά ή φυλακισμένους στις άλλες φυλακές.

Βλέπετε η αστική τάξη της χώρας φρόντισε ένα ορισμένο ποσοστό του πολιτικού υπηρετικού της προσωπικού να το στείλει στη Μέση Ανατολή. Αλλά για τους κομμουνιστές, τους τροτσκιστές, τους αρχειομαρξιστές, ούτε κουβέντα. Αυτοί έπρεπε να μείνουν στα μπουντρούμια των φυλακών ή πεινασμένοι στις εξορίες. Για την αστική τάξη της χώρας μας η λέξη Έλληνας ήταν άδεια λέξη. Αυτό που είχε σημασία ήταν ένα: πώς να ξεφορτωθεί την πρωτοπορία της εργατικής τάξης με όποιον τρόπο μπορούσε.

Ήξεραν πολύ καλά ότι οι Ιταλοί φασίστες και οι Γερμανοί ναζιστές θα συνέχιζαν ακόμα πιο φανατικά, ακόμα πιο ριζικά το έργο του θανάτου. Αργού όπως είναι οι φυλακίσεις, ή πιο άμεσου όπως είναι οι εκτελέσεις.

Οι φυλακισμένοι τροτσκιστές και αρχειομαρξιστές της Ακροναυπλίας, αυθεντικά παιδιά της πάλης της εργατικής μας τάξης, αντιμετώπισαν μια διπλή δοκιμασία. Από τη μια την καταπίεση της αστικής τάξης με τους ανθρωποφύλακές της και από την άλλη τους τότε οπαδούς του Στάλιν που τους φέρθηκαν με τον πλέον απεχθή τρόπο. Όμως αυτή η στιγμή της μνήμης ας μην αναλωθεί στο πικρό αυτό σημείο. Όχι, να μην το ξεχάσουμε, αλλά ας κάνουμε το καθήκον μας. Να τιμήσουμε αυτούς τους έντεκα αγωνιστές.

Και πρέπει να το πούμε. Για δεκάδες χρόνια μόνο οι τροτσκιστές και τιμούσαν τους 200 και φυσικά τόνιζαν την ύπαρξη των 11 (ίσως να ήταν και ένας παραπάνω). Ποτέ δεν τους λησμονήσαμε. Έστω και αν λόγω διαφωνιών δεν τονιζόταν η θυσία και των αρχειομαρξιστών.

Η διαδικτυακή ομάδα του FB «Αρχειομαρξιστικές Μνήμες» ήλθε και με την παρουσία της αναζωπύρωσε το ενδιαφέρον. Τόνισε την ύπαρξη των αρχειομαρξιστών. Θύμισε. Τίμησε. Δόξασε και τους 200. Έτσι σήμερα ο γράφων αισθάνεται μια κάποια μικρή υπερηφάνεια που συμμετείχε στη δημιουργία και δράση της ομάδας αυτής. 

Σαν ελάχιστο φόρο τιμής θα παρουσιάσουμε τους 11 εκτελεσμένους τροτσκιστές και αρχειομαρξιστές με ορισμένα σύντομα βιογραφικά τους στοιχεία. Τουλάχιστον όσα σώθηκαν.

ΑΙΩΝΙΑ ΔΟΞΑ ΚΑΙ ΤΙΜΗ!

 

Αριστείδης Λάμπρου

 

 

Γιώργος Κοβάνης
Γιώργος Κοβάνης

Εργάτης επισιτιστής και τυπογράφος. Στο επαναστατικό κίνημα μπήκε το 1930, ενώ ήδη από το 1929 ήταν εξορία στην Ανάφη. Και αργότερα στην Κέα, στις Φυλακές Αβέρωφ, με κατάληξη το Χαϊδάρι και την Καισαριανή. 

Ο ύμνος της Διεθνούς ήταν οι τελευταίες του στιγμές. ΑΘΑΝΑΤΟΣ!

 

Γεώργιος Κρόκος

Γιώργιος Κρόκος

Επαναστάτης διανοούμενος. Σαν δάσκαλος στη Μακεδονία έδρασε στη μαθητική νεολαία και αγωνίστηκε ιδιαίτερα για τα δίκαια αιτήματα των Σλαβομακεδόνων, τους οποίους αγάπησε. Στα 1932 του έβαλαν τρία χρόνια φυλακή στο Γεντί Κουλέ και δύο εξορία, απ’ όπου και δραπετεύει. Το 1938 συλλαμβάνεται και κλείνεται στην Ακροναυπλία. Μετά Λάρισα και τέλος Χαϊδάρι και από εκεί Καισαριανή.

Ο ύμνος της Διεθνούς ήταν οι τελευταίες του στιγμές. ΑΘΑΝΑΤΟΣ!

 

Ηρακλής Μήτσης

Ηρακλής Μήτσης
Από τα Κάτω Ραβένια της Ηπείρου, προλετάριος. Αρχειομαρξιστής από το 1930. Αρτεργάτης. Έδρασε στις απεργίες, ενώ και στο χωριό του είχε έντονη δράση. Στο χωριό του ήταν γνωστός ως Κλης της Ντούπως. Πάλεψε και έπεσε και αυτός ηρωικά. Προπολεμικά ήταν ο εκδότης της εφημερίδας «Πάλη των Τάξεων».

Ο ύμνος της Διεθνούς ήταν οι τελευταίες του στιγμές. ΑΘΑΝΑΤΟΣ!

 

Δημήτρης Πανταζής

Δημήτρης Πανταζής

Εξόριστος στην Ανάφη, μετά στο Χαϊδάρι και από εκεί για εκτέλεση στην Καισαριανή.

Ο ύμνος της Διεθνούς ήταν οι τελευταίες του στιγμές. ΑΘΑΝΑΤΟΣ!

 

Χρήστος Σούλας
Χρήστος Σούλας

Προλετάριος επαναστάτης με μακρά και πλούσια δράση στο κίνημα. Εξορίστηκε στην Ανάφη, μεταφέρθηκε στην Ακροναυπλία, από όπου δραπέτευσε. Πιάστηκε και φυλακίστηκε στο κάστρο της Πύλου, στη Λάρισα και μετά στο Χαϊδάρι και στην Καισαριανή.

Ο ύμνος της Διεθνούς ήταν οι τελευταίες του στιγμές. ΑΘΑΝΑΤΟΣ!

 

Πέτρος Ανδρώνης

Πέτρος Ανδρώνης

Παλαιό μέλος του Πολιτικού Γραφείου της ΚΟΜΛΕΑ και ύστερα του ΚΑΚΕ. Τσαγκάρης, πρωταγωνίστησε στους αγώνες των υποδηματεργατών. Υποψήφιος βουλευτής με την ΚΟΜΛΕΑ στη Μάνη, απ’ όπου καταγόταν. Έδρασε στη Μάνη, Καβάλα, Θεσσαλονίκη και Αθήνα. Επί Μεταξά διέφυγε στο εξωτερικό για να οργανώσει την καμπάνια για την απελευθέρωση των συντρόφων μας που είχαν φυλακιστεί από τους σταλινικούς στην Ισπανία, κατά την Ισπανική Επανάσταση. Επέστρεψε με τον πόλεμο και τον συνέλαβαν. Υπέστη τα χειρότερα βασανιστήρια. Τον έστειλαν ράκος κυριολεκτικά στις φυλακές Χατζηκώστα και από εκεί στο Χαϊδάρι και στην Καισαριανή.

Ο ύμνος της Διεθνούς ήταν οι τελευταίες του στιγμές. ΑΘΑΝΑΤΟΣ!

 

Μήτσος Γιαννακουρέας

 

Μήτσος Γιαννακουρέας
Τσαγκάρης αγωνιστής, αλλά με επίπεδο διανοούμενου επαναστάτη. Εξόριστος στην Ανάφη, μετά στις φυλακές της Καλλιθέας και τέλος στο Χαϊδάρι και στην Καισαριανή.

Ο ύμνος της Διεθνούς ήταν οι τελευταίες του στιγμές. ΑΘΑΝΑΤΟΣ!

 

Γεώργιος Παπαδημητρίου

Γεώργιος Παπαδημητρίου

Υποψήφιος δήμαρχος Θεσσαλονίκης για τους αρχειομαρξιστές. Συνελήφθη δύο φορές και άλλες τόσες εξορίστηκε. Από την Ανάφη τον πήραν οι Ναζί κατακτητές και τον πήγαν στις φυλακές Αβέρωφ και μετά στο Χαϊδάρι και στην Καισαριανή.

Ο ύμνος της Διεθνούς ήταν οι τελευταίες του στιγμές. ΑΘΑΝΑΤΟΣ!

 

Ανρύ Περαχιά (ή Περικλής)


Ανρύ Περαχιά (ή Περικλής)
Ανήκε στην ηγεσία των αρχειομαρξιστών στη Σαλονίκη από τα 1927. Υπεύθυνος για την ελληνοεβραϊκή εφημερίδα «ΠΡΟΛΕΤΑΡΙΟΣ». Υποψήφιος βουλευτής στη Θεσσαλονίκη. Συνελήφθη και στάλθηκε στη Φολέγανδρο. Μετά τον πήγαν Ακροναυπλία και από εκεί στο Χαϊδάρι και στην Καισαριανή.

Ο ύμνος της Διεθνούς ήταν οι τελευταίες του στιγμές. ΑΘΑΝΑΤΟΣ!

 

Βασίλης Τζαματζάς (ή Τζαμτζάς)

Βασίλης Τζαματζάς (ή Τζαμτζάς)
Εργάτης ξυλουργός από τη Χαλκιδική, αφοσιωμένος επαναστάτης από το 1928, στέλεχος του τροτσκισμού στη Θεσσαλονίκη. Οχτώ χρόνια εξόριστος στη Φολέγανδρο, από εκεί στο στρατόπεδο της Λάρισας και τέλος Χαϊδάρι και Καισαριανή.

Ο ύμνος της Διεθνούς ήταν οι τελευταίες του στιγμές. ΑΘΑΝΑΤΟΣ!

 

Χρήστος Χατζηχρήστος

Χρήστος Χατζηχρήστος

Ανήκε στην ηγεσία των αρχειομαρξιστών, τσαγκάρης επαναστάτης. Συμμετείχε παντού σε όλες τις απεργίες. Ήταν και αυτός υποψήφιος βουλευτής. Εξορίστηκε στη Γαύδο, μετά Ακροναυπλία, Χαλκίδα, στρατόπεδα Τρικάλων και Λάρισας και τέλος Χαϊδάρι και Καισαριανή.

Ο ύμνος της Διεθνούς ήταν οι τελευταίες του στιγμές. ΑΘΑΝΑΤΟΣ!