 |
| Μπορεί η τεχνητή νοημοσύνη, οι αλγόριθμοι κ.ά. να έχουν επιφέρει σημαντικές αλλαγές στη λειτουργία του καπιταλισμού, όμως η βάση του παραμένει η παραγωγική διαδικασία, τα θεμελιώδη χαρακτηριστικά της οποίας δεν έχουν αλλάξει |
Στις αρχές Ιανουαρίου ο Γιάνης Βαρουφάκης ανάρτησε στη μηνιαία στήλη του στην ιστοσελίδα Unherd ένα ενδιαφέρον άρθρο, στο οποίο εκθέτει τις απόψεις του για το τι πρέπει να κάνει γενικά η αριστερά. Ενδιαφέρον κυρίως από τη σκοπιά του ότι η ανάλυση και οι προτάσεις του σχετίζονται με σύγχρονα ζητήματα και εξελίξεις του καπιταλισμού (βλ. τεχνητή νοημοσύνη, αλγόριθμοι κ.λπ.), τα οποία δυστυχώς το μεγαλύτερο κομμάτι της αριστεράς είτε αγνοεί είτε προσπαθεί να τα απαντήσει με έτοιμες συνταγές ενός αιώνα πίσω.
Επίσης, θετική είναι, έστω και σε επίπεδο ρητορικής, η θέση του πως η σοσιαλδημοκρατία έχει πεθάνει και πως είναι ψευδαίσθηση ότι οι διεκδικήσεις της για «κοινωνικό κράτος» επαρκούν για τη μετατροπή της κοινωνίας (χωρίς αυτό να σημαίνει, όπως τονίζει, ότι δεν χρειάζονται και τέτοιες διεκδικήσεις ως ανάχωμα στις επιθέσεις του καπιταλισμού). Ο μόνος δρόμος, επισημαίνει, για να προωθηθεί η κοινωνική ευημερία και ελευθερία είναι η επιστροφή στην κλασική μαρξιστική θέση της κοινωνικοποίησης των μέσων παραγωγής.
Ωστόσο, αν και σε όλα τα παραπάνω συμφωνούμε, ο μαρξισμός του κ. Βαρουφάκη παραμένει, όπως και ο ίδιος έχει δηλώσει, «ασταθής» και για αυτό προβληματικός σε καίρια σημεία:
● Η ρητορική του για τεχνοφεουδαρχική κυρίαρχη πια τάξη, «τεχνο-λορντισμό» ως κυρίαρχη ιδεολογία και τεχνοφεουδαρχία ως σύγχρονη μορφή της κοινωνίας που ανέκυψε από την «ήττα του καπιταλισμού», όπως λέει, λειτουργεί, είτε το κάνει σκόπιμα είτε όχι, ως φενάκη, ως στάχτη στα μάτια της εργατικής τάξης. Μπορεί πράγματι, όπως υποστηρίζει, η κατοχή κρίσιμων μηχανών και αλγορίθμων να παρέχει εξουσία στους κατόχους τους επί της συμπεριφοράς μας διαμορφώνοντάς τη σε σημαντικό βαθμό. Σκεφθείτε μονάχα πώς αλγόριθμοι στο Facebook, στο YouTube, στην Amazon, στο TikTok κ.λπ. «εκπαιδεύονται» από τις επιλογές μας και ύστερα μας προτείνουν αγαθά, βίντεο κ.λπ. που αναπαράγουν με τέτοιο τρόπο τις αρχικές επιλογές μας ώστε να μας εθίσουν στη χρήση τους και να μας δημιουργήσουν ψεύτικες, επιπρόσθετες ανάγκες. Μπορεί επίσης, πράγματι, να καταφέρνουν έτσι να εισπράττουν προμήθεια από άλλες επιχειρήσεις για να μας εκθέσουν και πουλήσουν τα προϊόντα τους αξιοποιώντας τον παραπάνω μηχανισμό. Αλλά ο καπιταλισμός ούτε ηττήθηκε, ούτε καταργήθηκε! Τα βασικά, πυρηνικά του στοιχεία δεν έχουν αλλάξει, και αυτό γιατί το κεφάλαιο είναι πάνω από όλα κοινωνική σχέση και η κυρίαρχη σχέση ακόμα και σήμερα είναι αυτή μεταξύ καπιταλιστή και εργάτη, κατόχου μέσων παραγωγής και κατόχου αποκλειστικά της εργατικής του δύναμης. Και η σχέση αυτή παραμένει κυρίαρχη διότι οι κάτοχοι των αλγορίθμων, του «νεφοκεφαλαίου» του Βαρουφάκη, όσο ισχυροί κι αν είναι (που και αυτό τίθεται σε αμφισβήτηση απέναντι σε παγκόσμιους βιομηχανικούς κολοσσούς) δεν αποτελούν παρά σύγχρονες εκδοχές του εμπορικού –κυρίως– κεφαλαίου που σκοπός τους είναι να φέρουν σε επαφή τον αγοραστή και τον πωλητή. Αλλά το εμπορικό κεφάλαιο, όπως είναι προφανές, δεν μπορεί να υπάρξει χωρίς την (καπιταλιστική) παραγωγική βάση. Συνεπώς καμία ανατροπή του καπιταλισμού δεν συνέβη.
● Αλλά και η πρότασή του για τον τρόπο κοινωνικοποίησης των μέσων παραγωγής, ως ορθού μέσου επίλυσης των προβλημάτων της «τεχνοφεουδαρχίας», είναι στην καλύτερη περίπτωση νεφελώδης ή και αφελής. Πώς αλλιώς θα μπορούσαμε να χαρακτηρίσουμε μια πρόταση που μιλά για «εκδημοκρατισμό» εταιρειών και χρήματος μέσω ενός νέου δικαίου; Είναι λογικό δηλαδή να πιστεύει κανείς ότι μπορεί να εκδημοκρατίσει τις μεγάλες καπιταλιστικές επιχειρήσεις μια κυβέρνηση τύπου ΜΕΡΑ25 ή αντίστοιχων κομμάτων σε άλλες χώρες; Είναι το ίδιο με την παλιά αυταπάτη της σοσιαλδημοκρατίας ότι θα εκδημοκρατίσει το αστικό κράτος! Οι καπιταλιστές θα αντισταθούν βίαια στους «εκδημοκρατισμούς» μιας τέτοιας κυβέρνησης και τότε θα χρειαστείς επανάσταση, επαναστατικό κόμμα, πολιτοφυλακές, τσάκισμα της κρατικής μηχανής κ.λπ.Αλλά αυτά μάλλον τα αγνοεί ο κ. Βαρουφάκης.
Φυσικά, δεν κλείνουμε τα μάτια μπροστά στις κρίσιμες αλλαγές που συντελούνται στο σύστημα. Αντίθετα, αναγνωρίζουμε πως απαιτείται βαθιά μελέτη κάθε παλιάς και νέας πτυχής του συστήματος. Από τις τεχνολογικές εξελίξεις και τον ρόλο της τεχνητής νοημοσύνης μέχρι τις σύγχρονες μορφές του καπιταλιστικού ανταγωνισμού, του βιομηχανικού, εμπορικού και πλασματικού κεφαλαίου. Μονάχα έτσι θα μπορέσουμε να διαμορφώσουμε επικαιροποιημένες προτάσεις που να μπορεί με αυτές να παλέψει επιτυχημένα η εργατική τάξη. Έτσι θα μπορέσουμε να διαμορφώσουμε την τακτική και τη στρατηγική μας, στηριζόμενοι όμως όχι σε έναν ασταθή, αλλά σε έναν στιβαρό, σύγχρονα ανεπτυγμένο κλασικό Μαρξισμό!
Ιωάννης Νικολάου-Μπράζιος
